fragile nr 2/2008
Rzeczywistość medialna
aut. Antoni Porczak
Rzeczywistość medialna przesuwa dotychczasową sztukę w inne rejony zainteresowań współczesnego człowieka. Zapośredniczone doświadczenie jest równie ważne jak bezpośrednie. Medialna komunikacja stała się nie tylko telematyczna, ale również interaktywna i dialogiczna. Medialną interaktywność i awans zmysłu dotyku w użytkowaniu artefaktów uważa się za najbardziej charakterystyczną cechę cyberkultury, zupełnie obcą sztuce niedotykalnej1.Archeologia badająca i odkrywająca prekolumbijskie i historyczne kultury indiańskie nie zawsze dysponuje wystarczającym zestawem środków badawczych do rekonstrukcji spraw tak trudno uchwytnych w materiale archeologicznym, jak religia i pewne jej przejawy. Jest to szczególnie trudne jeśli "przedmiotem" badań jest kultura już wymarła, gdzie do dzisiaj nie przetrwali bezpośredni jej potomkowie i nie ma o niej pisanych relacji. Czasem jednak na podstawie skrupulatnych badań i analiz archeologicznych można odtworzyć niektóre praktyki i zachowania, wskazujące w pewnym stopniu na istnienie wśród starożytnych kultur indiańskich spraw tak delikatnej natury jak właśnie tabu.
W epoce medialnej nastąpiło oddzielenie komunikacji od transportu, a byty medialne stały się lekkie i łatwo transformowane. Zmiany spowodowały też (w jakimś sensie), obniżenie prestiżu dawnego paradygmatu sztuki, dla którego ostoją był przedmiot realny. Dziś wzrasta zainteresowanie tym, co niematerialne.
Również sztuka staje się doświadczeniem procesualnym, nie gotowym. Wzrasta rola adresata a wydaje się maleć rola artysty jako autora i nadawcy komunikatów artystycznych i ich sensów.
Sztuka ulega transformacji:
od pigmentu do interfejsu
od materii do immaterii, (zamiana atomów na bity)
od awangardy do sieci,
od komunikacji jednokierunkowej do dialogicznej,
od niedotykalności do dotykalności,
od elitarności do egalitarności, od hierarchii do pluralizmu,
od całościowo skończonego rękodzieła do interakcji,
od kontemplacji do operacji (nowy rodzaj percepcji).2
Dzięki technologiom zyskaliśmy łatwy, tani i powszechny dostęp do zróżnicowanej informacji, nie tylko do jej wyszukiwania, ale również przetwarzania, co sprawia, że zaciera się różnica między nadawcą a odbiorcą. Tworzenie przestaje być tylko domeną artysty, użytkownik artefaktu zamienia przesłanie autorskie w pole negocjacji sensów (dawniej jedynie odbiorczych). Medialny paradygmat sztuki jest odmienny od dotychczasowego nie tylko przez środki ekspresyjno-formalne, wymaga od adresata również nowych umiejętności percepcyjnych i operacyjnych. Transformacji podlega całe środowisko komunikacyjne ludzkości, awangarda traci rację bytu, a artysta swoją dawną pozycję społeczną.
Cały artykuł dostępny w wersji papierowej Fragile
1 Sztuka niedotykalna to obiekty muzealne i galeryjne, których formy widz nie może zmieniać, w przeciwieństwie do artefaktów interaktywnych, które muszą podlegać transformacji przez interaktora.
2 Antoni Porczak, Shiftart, czyli sztuka przesunięta, w: "Opcje. Kwartalnik kulturalny", nr 2 (71) czerwiec 2008.
