fragile nr 2/2008
Cyfrowy (nie)byt. Wymazywanie i zanikanie z perspektywy ontologii dzieła sztuki
aut. Ewa Wójtowicz
Wymazywanie może być rozumiane jako ingerencja o różnym stopniu zaawansowania, dokonana wobec dzieła. W rezultacie - jeśli wymazanie jest całkowite, dokonuje się zamiana dzieła jako produktu, na dzieło jako projekt. Może być też rozumiane jako wymazanie postaci artysty w znaczeniu tzw. mocnego autora i rozproszenie twórczej odpowiedzialności na artystę jako inicjatora i odbiorcę jako interaktora. Może wreszcie być wymazaniem pojmowanym jako zmiana, remiks, korekta, tego co już istnieje w zasobach kultury1.Działania remiksujące - choć nie były określane tym terminem - pojawiały się już licznie w sztuce XX wieku. Propozycje cytatów z kultury popularnej, re-fotografie, różnego typu działania destruktywne (np. Przedmiot do zniszczenia Man Raya, zniszczony w roku 1957 podczas jednej z wystaw) spotykamy w całej sztuce XX wieku, poczynając od Mony Lizy z wąsami (L.H.O.O.Q) Marcela Duchampa (1919), po akcję Roberta Rauschenberga z wytartym gumką do mazania rysunkiem Willema de Kooninga z 1953 roku. Jednak w obliczu dzieła o niematerialnym charakterze, opartego na kodzie, a czasem funkcjonującego jako transmisja danych w czasie rzeczywistym, sytuacja wygląda nieco inaczej. Podczas kiedy wymazanie dokonane przez Rauschenberga opierało się na negacji dominującego stylu artystycznego, jakim był wówczas ekspresjonizm abstrakcyjny, reprezentowany przez de Kooninga, sam artysta uważał, że jest to w jakimś sensie uznanie negacji za czynność mogącą stanowić istotę dzieła sztuki.
Paul Virilio pisze o znikaniu w kontekście nowej estetyki, jaka wywołana jest współcześnie: "Mamy obecnie do czynienia z estetyką znikania, nieobecności [dispartion] nie ukazywania, jawienia [apparition]. A może koło ratunkowe jest znakiem, że okręt tonie: zamiast Wiktorii czeka nas rzeczywistość wirtualna, śmiertelne porażenie prądem, sztuka natychmiastowa, która nie zostawia śladu?"2. Jednak Virilio pisze o znikaniu w odniesieniu do akceleracji (przyspieszenia). Znikanie tego rodzaju może być uznane za niemal samoistne, podczas gdy wymazywanie jest działaniem dekonstrukcyjnym, dokonywanym celowo.
Cały artykuł dostępny w wersji papierowej Fragile
1 O remiksie w kulturze pisze Eduardo Navas, w: http://remixtheory.net/ (16.09.1008).
2 Ślepe pole sztuki, rozmowa Paula Virilio i Catherine David, w: "Magazyn Sztuki", nr 15/1997, http://wwww.magazynsztuki.pl/stare_zasoby/archiwum/archiwum/nr_15/paul%20virilio_david.htm (25.08.2008).
