Didaskalia z twardego dysku

aut. Magdalena Gałkowska

W świecie, w którym codzienne sprawdzanie skrzynki e-mailowej stało się naturalną czynnością dla milionów użytkowników Internetu, a znajomość obsługi coraz to nowszych urządzeń technicznych wymaga nieustannej nauki, także teatr - podobnie jak inne sztuki - otwiera się na obecność nowych technologii. Trwająca od lat adaptacja przez teatr istniejących technologii stała się już zjawiskiem wielopłaszczyznowym i oczywistym, a opisanie wszystkich jego przejawów, nurtów i inspiracji domaga się osobnego opracowania. Poniższy tekst nie wyczerpuje tego tematu, ograniczając się do wskazania kilku istotnych wpływów nowych technologii i nowych mediów na ostateczny kształt spektaklu.

Nowe technologie cyfrowe i komputerowe oraz posługujące się nimi media wymuszają na odbiorcach zmianę podejścia do otaczającej nas rzeczywistości. Integracja tekstu, obrazu, dźwięku i projekcji video, zacierająca wyraźne granice między gatunkami sztuk, stała się, obok możliwości interakcji między nadawcą a odbiorcą, jednym z wyznaczników współczesnych metod komunikowania. Symultaniczny, nielinearny przekaz informacyjny zmienił nasz sposób percepcji świata. Ostatecznie wpłynął też na działania artystyczne, tradycyjnie sięgające po najnowsze dostępne osiągnięcia techniki jako narzędzia pracy. Historia teatru od samego początku związana była z rozwojem technologii i wprzęgnięciem jej w nadanie ostatecznego kształtu scenie teatralnej i spektaklowi.

Skomplikowane maszyny teatralne, umożliwiające bogom niespodziane pojawienie się na scenie (stąd zresztą pochodzi określenie deus ex machina) wykorzystywane były już w teatrze antycznym. Po nim przejęła je i rozwinęła scena barokowa, której inscenizacje - zwłaszcza operowe, odbywające się przede wszystkim na zamożnych dworach królewskich, w związku z kosztem przedsięwzięcia i sposobem finansowania ówczesnego teatru - zadziwiały przepychem i wyrafinowaniem oraz skomplikowaniem użytych maszynerii teatralnych. Z kolei rewolucyjny wynalazek światła elektrycznego zmienił zarówno kształt sceny, jak i sposób inscenizacji spektaklu, zapoczątkowany przez innowacyjne projekty jednego z twórców Wielkiej Reformy Teatralnej - Adolpha Appię, przypisującego zasadniczą rolę w kreowaniu scenografii już nie malowanemu tłu scenicznemu czy dekoracjom, ale światłu, które ożywiać miało przestrzeń sceniczną i obecnego w niej aktora. Wymienione przykłady wskazują na ścisły związek między rozwojem technologii i korzystaniem jej w rozwoju teatru. Adekwatne relacje zachodzą i dziś.


Cały artykuł dostępny w wersji papierowej Fragile