Podróż po oceanie kości. Vasco da Gama Gellu Nauma: surrealizm w Rumunii

aut. Jakub Kornhauser

1940 rok. 16 lat po Pierwszym Manifeście Surrealizmu podpisanym przez André Bretona, kiedy wraz z wybuchem wojny dogorywa duch awangardy, w Bukareszcie dopiero zawiązuje się Rumuńska Grupa Surrealistyczna, ostatnia w Europie, jedna z ostatnich na świecie (później surrealizm dotrze tylko do Chile). Po Paryżu, Belgradzie i Pradze, to Bukareszt staje się na kilka lat stolicą surrealizmu. W okresie 1940-1947, dopóki reżim komunistyczny nie zakwestionuje przydatności sztuki awangardowej, pięciu rumuńskich surrealistów - Gellu Naum, Gherasim Luca, Paul Paun, Virgil Teodorescu i Dolfi Trost publikuje kilkanaście tomów poezji, prozy poetyckiej, esejów oraz dwa manifesty (Krytka nędzy oraz Dialektyka dialektyki, obydwa 1945). Przebrzmiałe teorie Bretona schodzą na drugi plan; naczelnym postulatem staje się uwolnienie poetyckiej ekspresji z pętających ją form, konwencji, przyzwyczajeń.

Gellu Naum (1915-2001), spiritus movens wydarzeń, pisze o oswobodzeniu poezji z literackości, czy wręcz poetyckości. Poezja surrealistyczna ma stanowić przestrzeń nieukształtowaną, płynną, karmiącą się wizjami z marzeń sennych, oddaną we władanie siłom nieograniczonej wyobraźni. Jednym z najistotniejszych jej zadań jest zatem wyraźne odrzucenie kontekstu codzienności. Naum zauważa: "Tym, co powinno wzbudzać największe podejrzenie, jest nasze szczególne zamiłowanie do takich a takich przedmiotów, takich a takich idei. Zamiłowanie to jest niczym innym jak tylko śladem tresury, której jesteśmy nieustannie poddawani"¹. Twórczość Gellu Nauma, szczytowe osiągnięcie rumuńskiego surrealizmu, przesycona jest więc swobodą skojarzeń, oryginalnością obrazowania, świeżością i pomysłowością językową.

Cały artykuł dostępny w wersji papierowej "Fragile"

---

¹ G. Naum, Cerneala surda, w: tenże, Teribilil interzis, Bukareszt 1945, za: Literatura româneasca de avangarda, red. G. Duda, Bukareszt 1997, s. 98.