Wierni i niewierni.
Międzynarodowy Festiwal Teatralny Świat miejscem prawdy
14-30.06.2009 WROCŁAW

aut. Katarzyna Bester

Nefes, Pina Bausch.
Na zdjęciu Silvia Farias.

Fot. Ursula Kaufmann

Fakt obcowania z przejawiającą się na scenie prawdą jest doznaniem katartycznym, trudnym do opisania, ale nie możliwym do pomylenia z niczym innym. Wydaje się, że to docieranie do owego "początku", jak wymiennie zwykł nazywać prawdziwe poznanie Jerzy Grotowski, jest największą potencjalną siłą, drzemiącą w możliwościach teatru. Grotowski otworzył teatr na wiele rejonów odkrywania i posługiwania się pojęciem prawdy, jako że na różnych ścieżkach i etapach jego twórczości słowo to niosło ze sobą odmienne znaczenie. "Akt całkowity" kluczowy w okresie przedstawień, był spełnieniem publicznego samopoznania i aktem autentycznej ofiary aktora. Działania parateatralne przyniosły z kolei zatarcie granicy pomiędzy życiem a sztuką i głębokie doświadczenie jedności człowieka z naturą. Z kolei projekt "dramatu obiektywnego" i "teatru jako wehikułu" był już czystym aktem poznania, bardzo ustrukturalizowanym, ale dogłębnie osobistym i autentycznym, dotykającym jednocześnie poziomu ponadkulturowego, uniwersalnego.

Grotowski niejednokrotnie docierał w swojej teatralnej i pozateatralnej pracy do miejsc indywidualnego lub bardziej zbiorowego "objawienia". Teatr stał się dla niego miejscem ponawiania i udostępniania tego aktu innym. W swojej drodze do pełnego poznania niejednokrotnie naruszał granice sztuk, estetyk, kultur oraz śmiało przekraczał kulturowe i moralne tabu. Przy czym jednak należy pamiętać, że teatr Grotowskiego nie był czysto intelektualny, ale stanowił dla jego współtwórców oraz widza realne doświadczenie czegoś niezwykle prawdziwego, na wskroś przeszywającego świadomość i duszę.

Oczywiście Grotowski był wielkim konceptualistą, reformatorem i eksperymentatorem teatru i działania aktora. Nie zapominajmy jednak, że wszystkie jego tezy i hipotezy miały swoje źródło w praktyce, w tworzeniu teatru, w żywym poszukiwaniu na scenie i poza nią prawdziwego sensu człowieka, odkrywaniu oraz scalaniu jego sakralnej i profanicznej natury.

Tych, którzy uczestniczyli w przedstawieniach i projektach Grotowskiego i są w stanie zaświadczyć o charakterze i sile oddziaływania jego dzieł, jest jednak stosunkowo niewiele. Stąd na podstawie tych nielicznych relacji, my, dla których Twórczość Grotowskiego jest już niedostępna, musimy sobie dopowiedzieć, ledwie wyobrazić na czym mógł polegać fenomen "Księcia Niezłomnego", żywe doświadczenie teatru w projekcie "Góra", czy wreszcie dokąd zabierał widza wehikuł Grotowskiego zwany akcją.

Festiwal "Świat miejscem prawdy", będącym jednym z wydarzeń roku Grotowskiego miał być, jak sama nazwa wskazuje, poszukiwaniem w sztuce performatywnej momentu dotknięcia uniwersum, owej różnie pojmowanej i udostępnianej prawdy. Wybór i zgromadzenie w jednym miejscu, obok zespołów początkujących, Wielkich ludzi Teatru jak Barba, Brook, Suzuki czy Bausch, których z Grotowskim łączyła nie tylko siła sztuki, ale i nonkonformizm postawy artystycznej, pozwalało mieć nadzieję, że uda się ponownie doświadczyć teatru jako mikrokosmosu odsłaniającego inną rzeczywistość. Czy jednak udało się tego dokonać? Czy zasłużeni, ale i wiekowi już artyści przybyli do Wrocławia, aby uczcić pamięć Jerzego Grotowskiego, pozostali wierni dzielonemu z nim celowi artystycznej drogi?



Cały artykuł dostępny w wersji papierowej "Fragile".