Gest archiwizacji: gest pamięci. Cricoteka Tadeusza Kantora

aut. Anna Kapusta

Kolekcja jako władza

Kolekcjoner zarządza swym życiem tak, jak dyktuje mu tajemniczy przymus kolekcjonowania. Władza nad odbiorcą kolekcji pochodzi więc z owego rytualnego przymusu gromadzenia. Tadeusz Kantor okazał się w tym ujęciu także nowatorskim teoretykiem performatywnego konceptu muzeum, w którym kolekcja dynamizuje myślenie odbiorcy. Dynamika takiego "utrwalania" poprzez pamiętanie wenętrznej logiki kolekcji sformułowana została przez artystę niezwykle wyraziście. Paradoksalnie dla swej artystowskiej niechęci wobec mieszczańskich, etatowych instytucji, Kantor ustanowił się niejako pierwszym dyrektorem swego muzeum, pisząc jego szczegółowy regulamin. Dziś te krótkie określenia tak zwanej misji instytucji mogłyby posłużyć jako poprawne formalnie wnioski grantowe. Czytając notki zatytułowane Charakter muzealny archiwum, Funkcje muzealne archiwum oraz Charakter naukowy archiwum, trudno wręcz uwierzyć w jaki sposób awangardowa, antyinstycjonalna wyobraźnia artysty mogła kryć w sobie tak kunsztowny i wyrafinowany temperament kustosza-menedżera. Ale może tak właśnie działa dukt wrażliwości genialnych ironistów, że konsekwentny porządek antyporządku dyscyplinuje ich myślenie o sobie. Bez tej dyscypliny nieulegania zbyt oczywistym porządkom nie byłoby przecież ich ironii. Koncepcja "muzeum" jako procesu dynamicznego przyswajania kolekcji przez publiczność, czyli aktywnego pamiętania tradycji przez kolejne pokolenia, odsłania ten - jeszcze jeden - wymiar geniuszu Tadeusza Kantora i w Cricotece, owej misji instytucjonalnej czytamy:

Archiwum Ośrodka Teatru Cricot 2 spełnia podwójną rolę:/ MUZEUM i INSTYTUTU NAUKOWEGO./ Te dwie funkcje łączy głównie dział Ośrodka: ARCHIWUM./ Archiwum jest najściślej i bezpośrednio związane z twórczością Cricot 2./ Jest jedynym gwarantem PRZETRWANIA TEJ TWÓRCZOŚCI,/ UTRWALENIA/ JEJ W ŚWIADOMOŚCI SPOŁECZNEJ, PRZEKAZANIA JEJ W STANIE DYNAMICZNYM/ NASTĘPNYM POKOLENIOM. ¹

Władza symboliczna kolekcjonera nad kolekcją instytucjonalizuje jego nieśmiertelność.


Cały artykuł dostępny w wersji papierowej "Fragile".


¹T. Kantor, Cricoteka, dz. cyt., s. 319.