List od redakcji

Skoro dotarli Państwo aż do trzeciej strony "Fragile", to znaczy, że nie przestraszyli się Państwo "fizycznego" tematu tego wydania. Gwoli ścisłości (a w takim numerze wypada być ścisłym) - po raz pierwszy w naszym kwartalniku funkcjonują dwa oddzielne tematy przewodnie; tym drugim jest biografia. (Niektóre teksty pokażą zresztą, jak te dwa zagadnienia mogą niespodziewanie spleść się w jedną opowieść). O ile naszego zainteresowania tak popularnymi ostatnio biografiami nie trzeba specjalnie tłumaczyć, o tyle obecność fizyki w piśmie kulturalnym wymaga być może kilku zdań wyjaśnienia. Przyznajemy - sami nie jesteśmy ekspertami w zakresie nauk ścisłych. Jednak na kolejnych stronach napotkają Państwo - jako autorów bądź też bohaterów tekstów - ludzi, którzy mają odpowiednie kompetencje, aby wypowiadać się w obu dziedzinach. Czy tak bardzo rozbieżnych?

Pomińmy już fakt, że prawa natury warunkują to, co i jak słyszymy czy widzimy (prawa, dodajmy, badane i przez naukowców, i przez artystów - przez jednych metodycznie, przez drugich intuicyjnie). Ważniejsze, że tak jak w fizyce rację bytu mają kreatywność i piękno, tak w dziedzinach artystycznych jest miejsce na dyscyplinę i logikę. Tak, wiem, że dyscyplina w sztuce nie oznacza posługiwania się metodami naukowymi. Jednak pewnego odkrycia artyści dokonali już dawno - świat fizyki jest niewyczerpaną skarbnicą inspiracji: od luźnych nawiązań i symbolicznych metafor po konkretne techniki tworzenia i dogłębne analizy (jak choćby spektralizm w muzyce). Z drugiej strony patrząc - sztuka pozwala na tworzenie światów osobnych, zamienia nieprawdopodobne wizje wyobraźni w realność. Granicą wyobraźni jest zaś dla naukowców przystawalność ich teorii do rzeczywistości. Sztuka stwarza nowe prawa i nowe rzeczywistości.

Co zatem ze słynnym pytaniem Michała Hellera: "Czy fizyka jest nauką humanistyczną?". Cóż, o odpowiedź będzie pewnie trudno, ale mam nadzieję, że po lekturze "Fragile" przynajmniej postawienie tego pytanie uznają Państwo za zasadne.

Tomasz Gregorczyk