patronat
Kraków, 26.05.2011
TRANSPOETICA: SŁOWENIA
Śródmiejski Ośrodek Kultury, ul. Mikołajska 2, Kraków
26 maja 2011 (czwartek), godz. 20:00
Podczas wieczoru Transpoetica Słowenia przyjrzymy się poezji słoweńskiej, tradycyjnej i współczesnej, w języku oryginalnym i przekładzie.
W spotkaniu wezmą udział słoweńscy poeci, pisarze: Suzana Tratnik, Jure Potokar, Ksenija Jus. Prowadzenie: Tatjana Jamnik. Śpiew: Ksenija Jus. W programie dodatkowym pokaz slajdów: Bojan Brecelj i Marko Modic.
Projekt realizowany dzięki środkom finansowym Gminy Miejskiej Kraków i Dzielnicy I Miasta Krakowa
SUZANA TRATNIK (ur. 1963)
Słoweńska pisarka, tłumaczka i publicystka. Ukończyła socjologię na Uniwersytecie w Lublanie oraz studia doktoranckie w dziedzinie antropologii płci w Institutum Studiorum Humanitatis. Mieszka i pracuje w Lublanie. Opublikowała pięć zbiorów krótkiej prozy i dwie powieści. Ostatnio wydała ilustrowaną książkę dla dzieci. Jest również współautorką pracy zbiorowej o ruchu lesbijskim w Słowenii oraz autorką studium o literaturze lesbijskiej. Za osiągnięcia literackie w 2007 r. otrzymała nagrodę Fundacji Prešerna. Jej powieści i krótkie opowiadania przetłumaczono na ponad piętnaście języków. Wydania książkowe ukazały się w Czechach, na Słowacji, w Serbii, we Włoszech i w Austrii. Jest również tłumaczką literatury pięknej i studiów teoretycznych.
JURE POTOKAR (ur. 1956)
Poeta słoweński, tłumacz oraz redaktor muzyczny. Już jako student zaczął aktywnie działać w sekcji literackiej Studenckiego Centrum Kulturalnego (ŠKUC) oraz w radiu Študent. Następnie pracował w radiu Glas Ljubljane jako redaktor muzyczny, a później redaktor naczelny. Po dwóch latach zdecydował się na wolny zawód i do roku 1987 zajmował się twórczością pisarską i tłumaczeniami. Pracował również jako koordynator programowy Centrum Wspierania Młodych w Lublanie. W tej roli zaangażował się w powstanie Klubu K4, a po jego otwarciu, przez pewien czas, dbał o jego repertuar programowy. Organizował festiwal Druga Godba i przygotowywał różnorodne imprezy muzyczne.
Pierwszy tomik poetycki, Aiton, opublikował w 1980 r. Dwa lata później wydał kolejny tomik Pokrajina se tu nagiba proti jugu (Kraina tu pochyla sie ku południu) w serii Poetycki Almanach Młodych (Pesniški almanah mladih) w wydawnictwie Mladinska Knjiga. W tej samej oficynie ukazały się dwa kolejne tomiki: Ambienti zvočnih pokrajin (Ambienty krain dźwiękowych, 1986) i Stvari v praznini (Rzeczy w pustce, 1990). Tłumaczy teksty naukowe oraz literackie z języka angielskiego i bośniackiego.
KSENIJA JUS (ur. 1972)
Kompozytorka, wykonawczyni poezji śpiewanej, autorka tekstów, poetka. Aktywnie współpracuje w różnych sferach artystycznych, a jej twórcza energia i pomysły wzbogacają słoweńską i międzynarodową przestrzeń muzyczną. Jej innowacyjność, odwaga artystyczna i zmysł krytyczny wielokrotnie przekraczają znane dotychczas praktyki artystyczne (www.hexenya.com).
"Ksenija Jus jest jednym z rzadkich przykładów pełnokrwistej autorki poezji śpiewanej w Słowenii. Jej twórczość wydaje się ponadczasowa. Można ją przenieść w jakiekolwiek miejsce i czas i zostałaby zauważone. Teksty Kseniji Jus są bystre, inteligentne i wyważone. Jej pierwsze występy miały miejsce w 1993 roku. Wraz z grupą Link der Wasser nakładem własnym nagrała debiutancką płytę Xenia & Link der Wasser w 1996 r. W tym samym roku wystąpiła także na koncercie Novi Rock. Do dnia dzisiejszego wydała siedem albumów muzycznych. W ubiegłym roku w Centrum Kultury Španski Borci w Lublanie zorganizowała koncert (pierwszą część trylogii Zvočnica) zatytułowany Svetilnik hrepenenja. Jej wiersze zostały w nim poddane interpretacji muzycznej przez znane słoweńskie piosenkarki i aktorki." (Leonora Flis, 05.05.2010. magazyn 'Nika').
Granice są po to, żeby je przekraczać. W ten sposób rozumiem nazwę projektu Transpoetica. Trans jak wychodzenie poza ustalone, utrwalone granice. Przede wszystkim w myśleniu. Słowo poetica wiąże się z twórczością (z gr. poietikos 'twórczy'), która stanowi podstawę poezji. Poezji w znaczeniu esencji literatury.
Słoweński poeta i filozof, Iztok Osojniky, podkreśla, że poezja to nie tylko rytmiczny szereg wersów, przystosowanych do zewnętrznych form lub rymów, ani jedynie opisywanie lub wyrażanie emocji. Poezja jest wyrazem języka, który ma siłę tworzyć istnienie całego narodu i całego świata. Według Osojnika poezja jest generatorem bytu. Gdyby nie było języka i poezji, nie byłoby świata.
Nie byłoby również Słoweńców ani słoweńskiego państwa (Słowenia istnieje od 1991 r.). Dzięki językowi i poezji ukształtowaliśmy się się jako naród. W XVI wieku protestancki pisarz Primoz Trubar, tworząc słoweński język literacki, położył kamień węgielny, na którym w czasie wiosny narodów, France Prešeren podniósł słoweńską poezję do poziomu literatury światowej.
Na początku XX wieku, w roku 1904, urodzili się Srečko Kosovel i Edvard Kocbek, których ceniono jako poetów i myślicieli światowych. Kocbek był poetą etyki, a także metafizyki. Kosovel był poetą awangardowym, szczególnie znaczące są wiersze, które nazwał konsy - teksty w rodzaju językowych kolaży. Dla Kosovela poeta jest konstruktorem rzeczywistości, jest czujący, zaangażowany, wysoko etyczny, dbający o człowieczeństwo. Złota łódź to tytuł tomiku poetyckiego, którego Kosovel, umierając w wieku 22 lat, nie zdążył opublikować.
Poezja Kocbeka i Kosovela staje się znów aktualna w świetle zjawisk współczesnego świata (neoliberalizm, globalizacja) oraz prób ich zrozumienia, a także w świetle powstawania nowych nurtów w nauce (biopolityka, teoria przemocy symbolicznej, filozofia polityczna). Potrzeba wysokich standardów etycznych i zaangażowania społecznego - tzn. uczestniczenia w życiu społecznym, rozpoznawania istotnych wydarzeń, dręczących problemów współczesnego świata - jest dzisiaj dla literatury dosłownie kwestią życia lub śmierci. Poeta nie jest odizolowany od reszty świata, ale aktywnie w nim uczestniczy. Taja Kramberger, poetka i antropolog historyczny, pomysłodawca Międzynarodowej Nagrody Literackiej KONS (poświęconej pamięci S. Kosovela), zwraca uwagę, że literatura (a więc także poezja) ma siłę transformacyjną i subwersywną - literatura ma moc zmieniania rzeczywistości.
Świadomi tego są również słoweńscy autorzy, którzy będą gośćmi tegorocznej edycji Transpoetici: poetka-kompozytorka Ksenija Jus - Xenia, poeta Jure Potokar i pisarka Suzana Tratnik. Łączą ich "krainy dźwięku" oraz poruszanie tematów o otaczającym nas świecie. Oni zdają sobie sprawę z siły języka, świadomie tworzą i zmieniają świat.
Tatjana Jamnik
Avgust Černigoj, Srečko Kosovel, 1926
Transpoetica powstała z myślą stworzenia miejsca stałej prezentacji literatury mało znanej, z różnych obszarów kulturowych. Jest okazją do zaprezentowania poezji obcej zarówno w przekładzie na język polski, jak i w języku oryginalnym. Poezja, bowiem to nie tylko treść, ale i rytm, melodia, którą tłumaczenie może zniekształcić. Jak dotąd podziwialiśmy twórczość m.in. japońską, koreańską, wietnamską, irańską, chińską, indyjską, szwedzką, katalońską, estońską i śródziemnomorską.
Patronat nad cyklem objęli:
pismo kulturalne "Fragile"
TVP Kraków
Radio Kraków
